افسانه

افسانه : در شب تیره ، دیوانه ای کاو

 دل به رنگی گریزان سپرده

 در دره ی سرد و خلوت نشسته

 همچو ساقه ی گیاهی فسرده

 می کند داستانی غم آور

 در میان بس آشفته مانده

 قصه ی دانه اش هست و دامی

 وز همه گفته ناگفته مانده

 از دلی رفته دارد پیامی

داستان از خیالی پریشان

 ای دل من ، دل من ، دل من

 بینوا ، مضطرا ، قابل من

 با همه خوبی و قدر و دعوی

از تو آخر چه شد حاصل من

 جز سر شکی به رخساره ی غم ؟

آخر ای بینوا دل ! چه دیدی

 که ره رستگاری بریدی ؟

 مرغ هرزه درایی ، که بر هر

شاخی و شاخساری پریدی

 تا بماندی زبون و فتاده ؟

 می توانستی ای دل ، رهیدن

 گر نخوردی فریب زمانه

 آنچه دیدی ، ز خود دیدی و بس

 هر دمی یک ره و یک بهانه

 تا تو ای مست ! با من ستیزی

 تا به سرمستی و غمگساری

 با فسانه کنی دوستاری

 عالمی دایم از وی گریزد

 با تو او را بود سازگاری

 مبتلایی نیابد به از تو

 افسانه : مبتلایی که ماننده ی او

 کس در این راه لغزان ندیده

 آه! دیری است کاین قصه گویند

 از بر شاخه مرغی پریده

 مانده بر جای از او آشیانه

 لیک این آشیان ها سراسر

 بر کف بادها اندر ایند

 رهروان اندر این راه هستند

 کاندر این غم ، به غم می سرایند

 او یکی نیز از رهروان بود

 در بر این خرابه مغازه

 وین بلند آسمان و ستاره

 سالها با هم افسرده بودید

 وز حوادث به دل پاره پاره

 او تو را بوسه می زد ، تو او را

 عاشق : سال ها با هم افسرده بودیم

 سالها همچو واماندگی

 لیک موجی که آشفته می رفت

 بودش از تو به لب داستانی

 می زدت لب ، در آن موج ، لبخند

 افسانه : من بر آن موج آشفته دیدم

 یکه تازی سراسیمه

 عاشق : اما

من سوی گلعذاری رسیدم

 در همش گیسوان چون معما

 همچنان گردبادی مشوش

 افسانه : من در این لحظه ، از راه پنهان

نقش می بستم از او بر آبی

 عاشق : آه! من بوسه می دادم از دور

 بر رخ او به خوابی چه خوابی

 با چه تصویرهای فسونگر

 ای افسانه ، فسانه ، فسانه

 ای خدنگ تو را من نشانه

 ای علاج دل ، ای داروی درد

 همره گریه های شبانه

 با من سوخته در چه کاری ؟

 چیستی ! ای نهان از نظرها

 ای نشسته سر رهگذرها

 از پسرها همه ناله بر لب

 ناله ی تو همه از پدرها

 تو که ای ؟ مادرت که ؟ پدر که ؟

 چون ز گهواره بیرونم آورد

 مادرم ، سرگذشت تو می گفت

 بر من از رنگ و روی تو می زد

 دیده از جذبه های تو می خفت

 می شدم بیهوش و محو و مفتون

 رفته رفته که بر ره فتادم

 از پی بازی بچگانه

 هر زمانی که شب در رسیدی

 بر لب چشمه و رودخانه

 در نهان ، بانگ تو می شنیدم

 ای فسانه ! مگر تو نبودی

 آن زمانی که من در صحاری

 می دویدم چو دیوانه ، تنها

 داشتم زاری و اشکباری

 تو مرا اشک ها می ستردی ؟

 آن زمانی که من ، مست گشته

 زلف ها می فشاندم بر باد

 تو نبودی مگر که همآهنگ

می شدی با من زار و ناشاد

 می زدی بر زمین آسمان را ؟

 در بر گوسفندان ، شبی تار

 بودم افتاده من ، زرد و بیمار

 تو نبودی مگر آن هیولا

 آن سیاه مهیب شرربار

 که کشیدم ز بیم تو فریاد ؟

 دم ، که لبخنده های بهاران

 بود با سبزه ی جویباران

از بر پرتو ماه تابان

 در بن صخره ی کوهساران

 هر کجا ، بزم و رزمی تو را بود

بلبل بینوا ناله می زد

 بر رخ سبزه ، شب ژاله می زد

 روی آن ماه ، از گرمی عشق

 چون گل نار تبخالع می زد

 می نوشتی تو هم سرگذشتی

 سرگذشت منی ای فسانه

 که پریشانی و غمگساری ؟

 یا دل من به تشویش بسته

 یا که دو دیده ی اشکباری ؟

 یا که شیطان رانده ز هر جای ؟

 قلب پر گیر و دار منی تو

 که چنین ناشناسی و گمنام ؟

 یا سرشت منی ، که نگشتی

 در پی رونق و شهرت و نام ؟

یا تو بختی که از من گریزی ؟

 هر کس از جانب خود تو را راند

 بی خبر که تویی جاودانه

 تو که ای ؟ ای ز هر جای رانده

 با منت بوده ره ، دوستانه ؟

 قطره ی اشکی ایا تو ، یا غم ؟

یاد دارم شبی ماهتابی

 بر سر کوه نوبن نشسته

 دیده از سوز دل خواب رفته

 دل ز غوغای دو دیده رسته

 باد سردی دمید از بر کوه

 گفت با من که : ای طفل محزون

 از چه از خانه ی خود جدایی ؟

 چیست گمگشته ی تو در این جا ؟

 طفل ! گل کرده با دلربایی

 کرگویجی در این دره ی تنگ

 چنگ در زلف من زد چو شانه

 نرم و آسهته و دوستانه

 با من خسته ی بینوا داشت

 بازی وشوخی بچگانه

 ای فسانه ! تو آن باد سردی ؟

 ای بسا خنده ها که زدی تو

 بر خوشی و بدی گل من

 ای بسا کامدی اشک ریزان

بر من و بر دل و حاصل من

 تو ددی ، یا که رویی پریوار ؟

ناشناسا ! که هستی که هر جا

 با من بینوا بوده ای تو ؟

 هر زمانم کشیده در آغوش

 بیهشی من افزوده ای تو ؟

 ای فسانه ! بگو ، پاسخم ده

افسانه : بس کن ازپرسش ای سوخته دل

 بس که گفتی دلم ساختی خون

 باورم شد که از غصه مستی

 هر که را غم فزون ، گفته افزون

 عاشقا ! تو مرا می شناسی

 از دل بی هیاهو نهفته

 من یک آواره ی آسمانم

 وز زمان و زمین بازمانده

 هر چه هستم ، بر عاشقانم

 آنچه گویی منم ، و آنچه خواهی

 من وجودی کهن کار هستم

 خوانده ی بی کسان گرفتار

 بچه ها را به من ، مادر پیر

 بیم و لرزه دهد ، در شب تار

 من یکی قصه ام بی سر و بن

 عاشق : تو یکی قصه ای ؟

افسانه : آری ، آری

 قصه ی عاشق بیقراری

نا امیدی ، پر از اضطرابی

 که به اندوه و شب زنده داری

 سال ها در غم و انزوا زیست

قصه ی عاشقی پر ز بیمم

گر مهیبم چو دیو صحاری

 ور مرا پیرزن روستایی

 غول خواند ز آدم فراری

 زاده ی اضطراب جهانم

 یک زمان دختری بوده ام من

 نازنین دلبری بوده ام من

 چشم ها پر ز آشوب کرده

 یکه افسونگری بوده ام من

 آمدم بر مزاری نشسته

 چنگ سازنده ی من به دستی

 دست دیگر یکی جام باده

نغمه ای ساز نکرده ، سرمست

 شد ز چشم سیاهم ، گشاده

 قطره قطره سرشک پر از خون

 در همین لحظه ، تاریک می شد

 در افق ، صورت ابر خونین

 در میان زمین و فلک بود

 اختلاط صداهای سنگین

 دود از این خیمه می رفت بالا

 خواب آمد مرا دیدگان بست

 جام و چنگم فتادند از دست

 چنگ پاره شد و جام بشکست

من ز دست دل و دل ز من رست

 رفتم و دیگرم تو ندیدی

 ای بسا وحشت انگیز شب ها

 کز پس ابرها شد پدیدار

 قامتی که ندانستی اش کیست

 با صدایی حزین و دل آزار

 نام من در بن گوش تو گفت

 عاشقا ! من همان ناشناسم

 آن صدایم که از دل بر اید

صورت مردگان جهانم

یک دمم که چو برقی سر اید

 قطره ی گرم چشمی ترم من

 چه در آن کوهها داشت می ساخت

 دست مردم ، بیالوده در گل ؟

لیک افسوس ! از آن لحظه دیگر

 سکنین را نشد هیچ حاصل

 سالها طی شدند از پی هم

 یک گوزن فراری در آنجا

 شاخه ای را ز برگش تهی کرد

 گشت پیدا صداهای دیگر

 شمل مخروطی خانه ای فرد

 کله ی چند بز در چراگاه

 بعد از آن ، مرد چوپان پیری

 اندر آن تنگنا جست خانه

 قصه ای گشت پیدا ، که در آن

 بود گم هر سراغ و نشانه

 کرد از من درین راه معنی

 کی ولی با خبر بود از این راز

 که بر آن جغد هم خواند غمناک ؟

 ریخت آن خانه ی شوق از هم

 چون نه جز نقش آن ماند بر خاک

 هر چه ، بگریست ، جز چشم شیطان

 عاشق : ای فسانه ! خسانند آنان

 که فروبسته ره را به گلزار

 خس ، به صد سال طوفان ننالد

گل ، ز یک تندباد است بیمار

 تو مپوشان سخن ها که داری

 تو بگو با زبان دل خود

 هیچکس گوی نپسندد آن را

 می توان حیله ها راند در کار

عیب باشد ولی نکته دان را

نکته پوشی پی حرف مردم

 این ، زبان دل افسردگان است

 نه زبان پی نام خیزان

گوی در دل نگیرد کسش هیچ

 ما که در این جانیم سوزان

 حرف خود را بگیریم دنبال

 کی در آن کلبه های دگر بود ؟

 افسانه : هیچکس جز من ، ای عاشق مست

 دیدی آن شور و بنشییدی آن بانگ

 از بن بام هایی که بشکست

 روی دیوارهایی که ماندند

 در یکی کلبه ی خرد چوبین

 طرف ویرانه ای ، یاد داری ؟

 که یکی پیرزن روستایی

 پنبه می رشت و می کرد زاری

 خامشی بود و تاریکی شب

 باد سرد از برون نعره می زد

 آتش اندر دل کلبه می سوخت

 دختری ناگه از در درآمد

 که همی گفت و بر سر همی کوفت

 ای دل من ، دل من ، دل من

 آه از قلب خسته بر آورد

 در بر ما درافتاد و شد سرد

 این چنین دختر بیدلی را

 هیچ دانی چهزار و زبون کرد ؟

 عشق فانی کننده ، منم عشق

 حاصل زندگانی منم ، من

 روشنی جهانی منم ، من

 من ، فسانه ، دل عاشقانم

گر بود جسم و جانی ، منم ، من

 من گل عشقم و زاده ی اشک

 یاد می آوری آن خرابه

 آن شب و جنگل آلیو را

 که تو از کهنه ها می شمردی

 می زدی بوسه خوبان نو را ؟

 زان زمان ها مرا دوست بودی

 عاشق : آن زمان ها که از آن به ره ماند

 همچنان کز سواری غباری ...ـ

افسانه : تند خیزی که ، ره شد پس از او

 جای خالی نمای سواری

طعمه ی این بیابان موحش

عاشق : لیک در خنده اش ، آن نگارین

 مست می خواند و سرمست می رفت

 تا شناسد حریفش به مستی

 جام هر جای بر دست می رفت

 چه شبی ! ماه خندان ، چمن نرم

 افسانه : آه عاشق ! سحر بود آندم

 سینه ی آسمان باز و روشن

شد ز ره کاروان طربنک

 جرسش را به جا ماند شیون

 آتشش را اجاقی که شد سرد

 عاشق : کوهها راست استاده بودند

 دره ها همچو دزدان خمیده

 افسانه : آری ای عاشق ! افتاده بودند

 دل ز کف دادگان ، وارمیده

 داستانیم از آنجاست در یاد

 هر کجا فتنه بود و شب و کین

 مردمی ، مردمی کرده نابود

 بر سر کوه های کباچین

 نقطه ای سوخت در پیکر دود

 طفل بیتابی آمد به دنیا

 تا به هم یار و دمساز باشیم

 نکته ها آمد از قصه کوتاه

 اندر آن گوشه ، چوپان زنی ، زود

ناف از شیرخواری ببرید

 عاشق : آه

چه زمانی ، چه دلکش زمانی

 قصه ی شادمان دلی بود

 باز آمد سوی خانه ی دل

 افسانه : عاشقا ! جغد گو بود ، و بودش

 آشنایی به ویرانه ی دل

 عاشق : آری افسانه ! یک جغد غمناک

 هر دم امشب ، از آنان که بودند

 یاد می آورد جغد باطل

 ایستاده است ، استاده گویی

 آن نگارین به ویران ناتل

 دست بر دست و با چشم نمناک

 افسانه : آمده از مزار مقدس

 عاشقا ! راه درمان بجوید

 عاشق : آمده با زبانی که دارد

 قصه ی رفتگان را بگوید

زندگان را بیابد در این غم

 افسانه : آمده تا به دست آورد باز

 عاشق ! آن را که بر جا نهاده است

 لیک چو سود ، کاندر بیابان

هول را باز دندان گشاده است

 باید این جام گردد شکسته

 به که ای نقشبند فسونکار

 نقش دیگر بر آری که شاید

 اندر این پرده ، در نقشبندی

 بیش از این نز غمت غم فزاید

 جلوه گیرد سپید ، از سیاهی

آنچه بگذشت چون چشمه ی نوش

بود روزی بدانگونه کامروز

 نکته اینست ، دریاب فرصت

 گنج در خانه ، دل رنج اندوز

از چه ؟ ایا چمن دلربا نیست ؟

 آن زمانی که امرود وحشی

 سایه افکنده آرام بر سنگ

 ککلی ها در آن جنگل دور

 می سرایند با هم همآهنگ

 گه یکی زان میان است خوانا

 شکوه ها را بنه ، خیز و بنگر

 که چگونه زمستان سر آمد

 جنگل و کوه در رستخیز است

عالم از تیره رویی در آمد

 چهره بگشاد و چون برق خندید

 توده ی برف از هم شکافید

 قله ی کوه شد یکسر ابلق

 مرد چوپان در آمد ز دخمه

خنده زد شادمان و موفق

 که دگر وقت سبزه چرانی است

 عاشقا ! خیز کامد بهاران

 چشمه ی کوچک از کوه جوشید

گل به صحرا در آمد چو آتش

رود تیره چو توفان خروشید

 دشت از گل شده هفت رنگه

 آن پرده پی لانه سازی

 بر سر شاخه ها می سراید

 خار و خاشک دارد به منقار

شاخه ی سبز هر لحظه زاید

بچگانی همه خرد و زیبا

 عاشق : در سریها به راه ورازون

 گرگ ، دزدیده سر می نماید

 افسانه : عاشق! اینها چه حرفی است ؟ کنون

گرگ کاو دیری آنجا نپاید

 از بهار است آنگونه رقصان

 آفتاب طلایی بتابید

 بر سر ژاله ی صبحگاهی

 ژاله ها دانه دانه درخشند

 همچو الماس و در آب ، ماهی

بر سر موج ها زد معلق

 تو هم ای بینوا ! شاد بخرام

 که ز هر سو نشاط بهار است

 که به هر جا زمانه به رقص است

 تا به کی دیده ات اشکبار است ؟

 بوسه ای زن که دوران رونده است

دور گردان گذشته ز خاطر

 روی دامان این کوه ، بنگر

بره های سفید و سیه را

 نغمه ی زنگ ها را ، که یکسر

 چون دل عاشق ، آوازه خوان اند

 بر سر سبزه ی بیشل اینک

 نازنینی است خندان نشسته

 از همه رنگ ، گل های کوچک

گرد آورده و دسته بسته

 تا کند هدیه ی عشقبازان

همتی کن که دزدیده ، او را

 هر دمی جانب تو نگاهی است

 عاشقا ! گر سیه دوست داری

 اینک او را دو چشم سیاهی است

 که ز غوغای دل قصه گوی است

 عاشق : رو ، فسانه ! که اینها فریب است

 دل ز وصل و خوشی بی نصیب است

دیدن و سوزش و شادمانی

 چه خیالی و وهمی عجیب است

 بیخبر شاد و بینا فسرده است

 خنده ای ناشکفت از گل من

 که ز باران زهری نشد تر

 من به بازار کالافروشان

 داده ام هر چه را ، در برابر

 شادی روز گمگشته ای را

 ای دریغا ! دریغا ! دریغا

که همه فصل ها هست تیره

 از گشته چو یاد آورم من

 چشم بیند ، ولی خیره خیره

 پر ز حیرانی و ناگواری

 ناشناسی دلم برد و گم شد

 من پی دل کنون بی قرارم

 لیکن از مستی باده ی دوش

 می روم سرگران و خمارم

 جرعه ای بایدم تا رهم من

 افسانه : که ز نو قطره ای چند ریزی ؟

 بینوا عاشقا

 عاشق : گر نریزم

 دل چگونه تواند رهیدن ؟

 چون توانم که دلشاد خیزم

 بنگرم بر بساط بهاران

 افسانه : حالیا تو بیا و رها کن

 اول و آخر زندگانی

 وز گذشته میاور دگر یاد

که بدین ها نیرزد جهانی

 که زبون دل خودشوی تو

 عاشق : لیک افسوس ! چون مارم این درد

 می گزد بند هر بند جان را

 پیچم از درد بر خود چو ماران

 تنگ کرده به ان استخوان را

 چون فریبم در این حال کان هست ؟

قلب من نامه ی آسمان هاست

 مدفن آرزوها و جان هاست

 ظاهرش خنده های زمانه

 باطن آن سرشک نهان هاست

 چون رها دارمش؟ چون گریزم ؟

 همرها ! باز آمد سیاهی

 می برندم به خواهی نخواهی

می درخشد ستاره بدانسان

 که یکی شعله رو در تباهی

 می کشد باد ، محکم غریوی

 زیر آن تپه ها که نهان است

 حالیا روبه آوازه خوان است

 کوه و جنگل بدان ماند اینجا

 که نمایشگه روبهان است

 هر پرنده به یک شاخه در خواب

 افسانه : هر پرنده به کنجی فسرده

 شب دل عاشقی مست خورده

عاشق : خسته این خاکدان ، ای فسانه

 چشم ها بسته ، خوابش ببرده

 با خیال دگر رفته از خوش

 بگذر از من ، رها کن دلم را

 که بسی خواب آشفته دیده است

 عاشق و عشق و معشوق و عالم

 آنچه دیده ، همه خفته دیده است

 عاشقم ، خفته ام ، غافلم من

 گل ، به جامه درون پر ز ناز است

 بلبل شیفته چاره ساز است

 رخ نتابیده ، نکام پژمرد

بازگو ! این چه غوغا ، چه راز است ؟

 یک دم و این همه کشمکش ها

 واگذار ای فسانه ! که پرسم

 زین ستاره هزاران حکایت

 که : چگونه شکفت آن گل سرخ ؟

چه شد ؟ کنون چه دارد شکایت ؟

 وز دم بادها ، چون بپژمرد ؟

 آنچه من دیده ام خواب بوده

 نقش یا بر رخ آب بوده

عشق ، هذیان بیماری ای بود

 یا خمار میی ناب بود

 همرها ! این چه هنگامه ای بود ؟

 بر سر ساحل خلوتی ، ما

 می دویدیم و خوشحال بودیم

 با نفس های صبحی طربنک

 نغمه های طرب می سرودیم

 نه غم روزگار جدایی

 کوچ می کرد با ما قبیله

ما ، شماله به کف ، در بر هم

 کوه ها ، پهلوانان خودسر

 سر برافراشته روی در هم

 گله ی ما ، همه رفته از پیش

 تا دم صبح می سوخت آتش

 باد ، فرسوده ، می رفت و می خواند

 مثل اینکه ، در آن دره ی تنگ

 عده ای رفته ، یک عده می ماند

 زیر دیوار از سرو و شمشاد

 آه ، افسانه ! در من بهشتی است

 همچو ویرانه ای در بر من

 آبش از چشمه ی چشم غمناک

 خاکش ، از مشت خاکستر من

 تا نبینی به صورت خموشم

 من بسی دیده ام صبح روشن

 گل به لبخند و جنگل سترده

 بس شبان اندر او ماه غمگین

 کاروان را جرس ها فسرده

 پای من خسته ، اندر بیابان

 دیده ام روی بیمار نکان

 با چراغی که خاموش می شد

 چون یکی داغ دل دیده محراب

 ناله ای را نهان گوش می شد

 شکل دیوار ، سنگین و خاموش

 درههم فتاد دندانه ی کوه

 سیل برداشت ناگاه فریاد

 فاخته کرد گم آشیانه

 ماند توکا به ویرانه آباد

 رفت از یادش اندیشه ی جفت

 که تواند مرا دوست دارد

 وندر آن بهره ی خود نجوید ؟

 هرکس از بهر خود در تکاپوست

 کس نچیند گلی که نبوید

 عشق بی حظ و حاصل خیالی ست

 آنکه پشمینه پوشید دیری

 نغمه ها زد همه جاودانه

 عاشق زندگانی خود بود

بی خبر ، در لباس فسانه

خویشتن را فریبی همی داد

 خنده زد عقل زیرک بر این حرف

 کز پی این جهان هم جهانی ست

 آدمی ، زاده ی خاک ناچیز

 بسته ی عشق های نهانی ست

 عشوه ی زندگانی است این حرف

 بار رنجی به سربار صد رنج

 خواهی ار نکته ای بشنوی راست

 محو شد جسم رنجور زاری

 ماند از او زبانی که گویاست

 تا دهد شرح عشق دگرسان

 حافظا ! این چهکید و دروغیست

 کز زبان می و جام و ساقی ست ؟

 نالی ار تا ابد ، باورم نیست

 که بر آن عشق بازی که باقی ست

 من بر آن عاشقم که رونده است

 در شگفتم ! من و تو که هستیم ؟

 وز کدامین خم کهنه مستیم ؟

ای بسا قید ها که شکستیم

 باز از قید وهمی نرستیم

 بی خبر خنده زن ، بیهده نال

 ای فسانه ! رها کن در اشکم

 کاتشی شعله زد جان من سوخت

 گریه را اختیاری نمانده ست

 من چه سازم ؟ جز اینم نیامخوت

 هرزه گردی دل ، نغمه ی روح

 افسانه : عاشق ! اینها سخن های تو بود ؟

حرف بسیارها می توان زد

می توان چون یکی تکه ی دود

 نقش تردید در آسمان زد

 می توان چون شبی ماند خاموش

 می توان چون غلامان ، به طاعت

 شنوا بود و فرمانبر ، اما

 عشق هر لحظه پرواز جوید

 عقل هر روز بیند معما

 و آدمیزاده در این کشکش

 لیک یک نکته هست و نه جز این

 ما شریک همیم اندر این کار

 صد اگر نقش از دل براید

 سایه آنگونه افتد به دیوار

که ببینند و جویند مردم

 خیزد اینک در این ره ، که ما را

 خبر از رفتگان نیست در دست

شادی آورده ، با هم توانیم

 نقش دیگر براین داستان بست

زشت و زیبا ، نشانی که از ماست

 تو مرا خواهی و من تو را نیز

 این چه کبر و چه شوخی و نازی ست ؟

 به دوپا رانی ، از دست خوانی

 با من ایا تو را قصد بازی است ؟

 تو مرا سر به سر می گذاری ؟

 ای گل نوشکفته ! اگر چند

 زود گشتی زبون و فسرده

 از وفور جوانی چنینی

هر چه کان زنده تر ، زود مرده

 با چنین زنده من کار دارم

 می زدم من در این کهنه گیتی

 بر دل زندگان دائما دست

در از این باغ کنون گشادند

 که در از خارزاران بسی بست

 شد بهار تو با تو پدیدار

نوگل من ! گلی ، گرچه پنهان

 در بن شاخه ی خارزاری

 عاشق تو ، تو را بازیابد

 سازد از عشق تو بی قراری

هر پرنده ، تو را آشنا نیست

 بلبل بینوا زی تو اید

 عاشق مبتلا زی تو اید

 طینت تو همه ماجرایی ست

 طالب ماجرا زی تو اید

 تو ، تسلیده ، عاشقانی

 عاشق : ای فسانه ! مرا آرزو نیست

 که بچینندم و دوست دارند

 زاده ی کوهم ، آورده ی ابر

 به که بر سبزه ام واگذارند

 با بهاری که هستم در آغوش

کس نخواهم زند بر دلم دست

 که دلم آشیان دلی هست

 زاشیانم اگر حاصلی نیست

 من بر آنم کز آن حاصلی هست

 به فریب و خیالی منم خوش

 افسانه : عاشق ! از هر فریبنده کان هست

 یک فریب دلاویزتر ، من

 کهنه خواهد شدن آن چه خیزد

 یک دروغ کهن خیزتر ، من

رانده ی عاقلان ، خوانده ی تو

کرده در خلوت کوه منزل

 عاشق : همچو من

افسانه : چون تو از درد خاموش

بگذرانم ز چشم آنچه بینم

 عاشق : تا بیابی دلی را همه جوش

افسانه : دردش افتاده اندر رگ و پوست

 عاشقا ! با همه این سخن ها

 به محک آمدت تکه ی زر

 چه خوشی ؟ چه زیانی ، چه مقصود ؟

گردد این شاخه یک روز بی بر

 لیک سیراب از این چوی کنون

 یک حقیقت فقط هست بر جا

 آنچنانی که بایست ، بودن

 یک فریب است ره جسته هر جا

چشم ها بسته ، پابست بودن

 ماچنانیم لیکن ، که هستیم

 عاشق : آه افسانه ! حرفی است این راست

 گر فریبی ز ما خاست ، ماییم

 روزگاری اگر فرصتی ماند

بیش از این با هم اندر صفاییم

 همدل و همزبان و همآهنگ

 تو دروغی ، دروغی دلاویز

 تو غمی ، یک غم سخت زیبا

 بی بها مانده عشق و دل من

می سپارم به تو ، عشق و دل را

 که تو خود را به من واگذاری

 ای دروغ ! ای غم ! ای نیک و بد ، تو

 چه کست گفت از این جای برخیز ؟

 چه کست گفت زین ره به یکسو

 همچو گل بر سر شاخه آویز

همچو مهتاب در صحنه ی باغ

 ای دل عاشقان ! ای فسانه

 ای زده نقش ها بر زمانه

 ای که از چنگ خود باز کردی

نغمه هیا همه جاودانه

 بوسه ، بوسه ، لب عاشقان را

در پس ابرهایم نهان دار

 تا صدای مرا جز فرشته

 نشنوند ایچ در آسمان ها

 کس نخواند ز من این نوشته

 جز به دل عاشق بی قراری

اشک من ریز بر گونه ی او

ناله ام در دل وی بیکن

 روح گمنامم آنجا فرود آر

 که بر اید از آنجای شیون

آتش آشفته خیزد ز دل ها

هان ! به پیش ای از این دره ی تنگ

 که بهین خوابگاه شبان هاست

 که کسی را نه راهی بر آن است

 تا در اینجا که هر چیز تنهاست

 بسراییم دلتنگ با هم

باز نشر از ده دقیقه به نه

کاش دستفروش بودی خلیل درمنکی

 رضا حیرانی

کاش معلم بودی خلیل درمنکی

کاش بازیگر سینما بودی خلیل درمنکی

کاش خواننده ی رپ بودی خلیل درمنکی

کاش عضو شرکت واحد بودی خلیل درمنکی

کاش راننده ی تاکسی بودی خلیل درمنکی

کاش میوه فروش بودی خلیل درمنکی

کاش کفاش بودی خلیل درمنکی

اصلا کاش دستفروش بودی خلیل درمنکی

فقط  نویسنده نبودی خلیل

چون اگر به جای نویسندگی هر شغل دیگری داشتی

از سوی هم صنفی هات تلاش بیشتری برای آزادی ات صورت می‌گرفت

کانون نویسندگان یعنی کشک چون برای این کانون خواب زده مرگ فلان آیت الله ارزش خبری بیشتری دارد تا تلاش برای آزادی یک نویسنده

کانون نویسندگان یعنی کشک چرا که برای کانون نویسندگان توقیف فیلم فلان کارگردان درجه چندم ارزش پشت پرده ای بیشتری دارد تا تلاش برای آزادی یک نویسنده

کانون نویسندگان یعنی کشک وقتی برای اعضای آن مصاحبه با فلان رسانه ی غربی ارزش بیشتری دارد تا تلاش برای آزادی یک نویسنده

و رفاقت در ادبیات یعنی کثافت محض وقتی برای اعتراض به دستگیری یک نویسنده نگاهمان به بی بی سی و صدای آمریکا باشد که چقدر در مورد این خبر مانور خواهند داد.

رفاقت در ادبیات یعنی کثافت محض وقتی نگران این هستیم که مبادا رسانه ای شدن خبر دستگیری یک نویسنده به او اعتباری بدهد که باعث کمرنگ شدن کارنامه ی ما در فضای ادبی باشد.

کاش دستفروش بودی خلیل درمنکی

کاش هرچه بودی نویسنده نبودی تا دستکم در این شرایط خیالت راحت بود که رفقای هم صنفی ات به همان اندازه که برای تحریم جشنواره های دولتی ، برای آزادی فلان خواننده ی رپ، برای رفع توقیف فیلم  فلان کارگردان و برای مراسم ختم فلان آیت الله و برای هزاران موضوع دارای موج رسانه ای دیگر زور می زنند و امضا جمع می کنند برای آزادی توی نویسنده هم دست به قلم خواهند برد بدون اینکه به تفاوت دیدگاهشان با تو در حوزه ی ادبیات، به اختلاف نظرشان با تو در مورد فلان نویسنده ی خارجی و هزاران اختلاف دیدگاه دیگر توجه می کردند همانطور که اهالی شرکت واحد در اعتراض به دستگیری اعضای هم صنفی خود اختلاف نظرشان در شیوه رانندگی و بلیط فروشی را بهانه قرار نمی دهند.

بازنشر از روزنامه اعتماد

در حالت بي خيالي

آرش الله وردي سالار عبده آنقدر بي حوصله از ادبيات حرف مي زند که آدم دوست دارد برود خودش را پرت کند توي يک مهماني شلوغ يا وسط استاديوم صد هزار نفره آزادي و آنقدر داد بزند و هورا هورا کند که خودش را   خالي کرده باشد. رمان هايش هنوز به فارسي ترجمه نشده ولي در امريکا اسم و رسمي به هم زده. خودش که مي گويد همين طوري، برادرش رضا عبده از خودش مشهور تر بود به خصوص اگر تا امروز زنده مانده بود. گفت وگو با سالار سخت بود و بي ساختار. به نظر شما با يک آدم بي حوصله از لحاظ ادبي خيلي سخت نيست يک مصاحبه ادبي؟ ولي شايد راحت تر بودم اگر مي نشستم و با او از قيمت زمين در سعادت آباد صحبت مي کردم. شايد هم نه، شايد آن وقت ديگر پشتش را به ما مي کرد و هرگز به تهران برنمي گشت. --- در ايران به دنيا آمدم. پدرم علي عبده، موسس تيم فوتبال پرسپوليس بود و بولينگ عبده و يکي از بنيانگذاران ورزش بوکس در ايران. اين بود که کلاً تا زمان انقلاب به جز فوتبال و ورزش هاي رزمي به چيز ديگري فکر نمي کردم. بعد از انقلاب هم سر از امريکا درآورديم و باقي، خودش يک رمان، يا شايد دو تا، يا شايد هزار تا. سرگرداني و بي سرپرستي در کوچه پس کوچه هاي امريکا براي چند سال تا اينکه من و برادرم به امروز رسيديم. برادري که البته تا ديروز... رضا عبده به قول منتقدان يکي از کارگردان هاي نابغه تئاتر و پرفورمنس شد و من هم يک نويسنده رمان و مدرس ادبيات خلاقه در بلاد دور. در تهران اول از همه دانش آموز دبستان پويا بودم و بعد رفتم البرز تا آخر دوم راهنمايي. آن سال که معلم من را در ادبيات تجديد کرد (که از قبل هم گفته بود اين کار را مي کند) ديگر برنگشتم. بعد بقيه اش را در انگلستان و امريکا ادامه دادم و مي دهم. --- -سالار عبده، چطور نويسنده شدي؟ خيلي تصادفي. هميشه فکر مي کردم بايد بروم توي کار ورزش، مثل پدرم، يا حتي ارتش. انقلاب که شد با اينکه هنوز بچه بودم ديدم کار زيادي جز ورزش کردن و کتاب خواندن بلد نيستم. براي ورزشکار شدن حرفه يي راهنما و مربي لازم بود که با شرايط سخت آن دوران بعد از فوت ناگهاني پدر، اصلاً اين امکان فراهم نمي شد. ارتش هم که ديگر از ايران خارج شده بوديم. گفتم حالا يکي دو تا داستان بنويسم ببينم چه مي شود. که بقيه مي گويند شده. -رضا عبده چه نقشي در روند ادبي تو داشت؟ رضا عبده تئاتر تجربي را زير و رو کرد. وقتي در 32 سالگي فوت شد دست اندرکاران تئاتر در جهان معتقد بودند با يک اعجوبه يي سر و کار دارند که مانندش در قرن 20 کم وجود داشته و اگر حتي 10 سال ديگر هم فرصت داشت، تئاتر نو را بيشتر از اينها هم دگرگون مي کرد. رضا هميشه مي دانست چه مي خواهد و براي به دست آوردنش بايد چه کند. برعکس من که هنوز دست چپم را از دست راست نمي دانم. -آيا رضا تاثير مثبتي روي شما داشته است؟ بله، بيشتر تاثير مثبت داشت. او به من ياد داد که هر بلايي سرم آمد از کار کردن غافل نشوم. رضا با اينکه شديداً مريض بود تا آخرين لحظه هم دست از کار نکشيد. من هم با وجود تنبلي ذاتي سعي    مي کنم اين روند را دنبال کنم که متاسفانه هميشه هم موفق نيستم. -کمي درباره رمان ها و آثار چاپ شده ات بگو،درباره رمان «بازي شاعر» که به نظر مي رسد خيلي به شهرتت کمک کرد. «بازي شاعر» و «افيون» دو تا از رمان هايم هستند. مقاله و داستان هم کم ندارم که چاپ شده. دو تا رمان ديگرم هم به قول انگليسي زبان ها شايد روزي «روز روشن را ببينند»، يعني چاپ شوند. کار هايم خيلي با هم فرق دارند؛ رمان ها با داستان هاي کوتاه يا مقاله ها. ولي سبکي که علاقه خاصي بهش دارم سبک رمان پليسي است، چرا که در آن ژانر جاي حاشيه رفتن وجود ندارد. يا بلدي از آغاز کار يک داستان گيرا بنويسي يا بلد نيستي. -رمان پليسي در غرب سابقه طولاني دارد. از وضعيت اين ژانر در امريکا بگوييد. معمولاً وقتي اسم رمان پليسي را مي بري طرف مقابل لبخندي مي زند و مي گويد او هم چقدر ريموند چندلر و دشيل همت را دوست دارد. اما رمان پليسي از اين دو پيشکسوت تا حالا هزار قدم جلو آمده و هزار و يک انشعاب داشته. يک دنيايي است براي خودش. -به نظر شما اين ژانر در ايران پا گرفته است و اصلاً سابقه يي از آن مي بينيد؟ دانش جواب اين سوال را متاسفانه ندارم. -استقبال از آثار شما چطور بوده است. فعلاً که از سر و گردنم در پارک مرکزي شهر نيويورک مجسمه يي مثل جناب شکسپير درست نکرده اند. ولي اگر استقبال بد هم نبوده بيشتر به خاطر اندکي شانس بوده. استقبال در دوران ما کم معنا است به خصوص در غرب. شما دکانت را پيدا مي کني و اگر حوصله اش را داري کمال سعي ات را مي کني تا از کارت استقبال شود چرا که مي داني يک ربع وقت داري نه بيشتر. اين البته در دنياي هنرهاي تجسمي خيلي خيلي بيشتر صحت دارد ولي در دنياي ادبيات هم کم نيست. -به نظر شما به غير از ارزش هنري و ادبي يک اثر، در غرب چه چيزي باعث موفقيت و عدم موفقيت يک اثر مي شود. شانس. -به نظر خودتان شما کدام يک از آنها را داشتيد؟ نمي دانم. بعضي وقت ها آدم به خودش کمي اميدوار مي شود، ولي بعد رماني از غولي مثل فيليپ راث مي خواند و به خودش مي گويد بي خيال. مثل اون بابا در يکي از رمان هاي توماس برنهارد که مي خواست پيانيست شود تا روزي که پيانو زدن يک زني مثل گلن گولد را مي بيند و تصميم مي گيرد بيخودي خودش را ديگر علاف نکند. من هم بيشتر اوقات در اين حالتم که بي خيال. -چرا فارسي نمي نويسيد؟ تنبلي بيش از بي سوادي فارسي. ولي از دومي هم کم ندارم. -يعني از ادبيات و فرهنگ فارسي و ايراني هيچ تاثيري نگرفته يي؟ تاثير غيرمستقيم بوده و آن هم از کلاسيک ها. ولي آن کلاسيک ها هم با اينکه ايراني بودند بيشتر کارهايشان به عربي بوده يا من آنها را به ترجمه خوانده ام. مثلاً فيلسوف هايي مانند سهروردي يا بزرگان مکتب شيراز. هر لحظه که آن آثار را مرور مي کنم در لحظات حيرت قرار مي گيرم. -به نظر مي رسد بيشتر از ادبيات امريکا متاثر باشيد تا ايران. بله خيلي زياد؛ از رمان ها و کتاب هاي زيادي، ولي حقيقت اين است که چند سالي است تقريباً رمان نمي خوانم. بيشتر شعر مي خوانم و مقاله. لابد برگشتم به نقطه اول ادبيات که شعر بود. شعر هم يک چيزي است که هرگز نتوانستم بنويسم و بدون شک هرگز نخواهم توانست. -تم مشترک آثار شما خاورميانه است. چه نيازي براي نوشتن درباره اين مساله وجود دارد؟ شايد باز هم تنبلي. خاورميانه را مي شناسم. اصلاً در دانشگاه برکلي مطالعات خاورميانه خوانده ام. اول رفتم در ادبيات تطبيقي ديدم حوصله ندارم و سخت است و مثل اينکه بايد جدي جدي کار کرد. پس آخرش مثل همان نويسنده شدن بود؛ اندکي تصادفي و شانسي و غيرجدي. -اصلاً به نظر شما ادبيات مهاجرت مي تواند بدون برخورد با واقعيت و بدنه جامعه امروز ايران در زبان فارسي روند موفقيت آميزي داشته باشد؟ نمي دانم. 10 سال پيش دوستانم مي گفتند داري مي آيي ايران اين موسيقي را بياور، آن کتاب را بياور. حالا بر عکس به من از ايران اي ميل مي زنند که فلان موسيقي را از ايران شنيده يي؟ فلان مقاله را خوانده يي؟ که اگر نه، برايم بفرستند. دنيا عوض شده، همه چيز در حرکت، همه چيز متصل. ما هم اينجاييم هم «آنجا». گلي ترقي راجع به «دو دنيا» مي نويسد و داريوش شايگان بحث اش «هويت چهل تکه و تفکر سيار» است. چقدر حرف زدم. -خب مي خواستم شمه يي کلي از تفاوت ها و شباهت هاي فعاليت ادبي اعم از نقد و غيرنقد در اين سو و آن سوي جهان داشته باشم. نويسنده بودن در اين دوران در امريکا يعني هيچ بودن. يک صفر. ولي من اين را چطور به جواني پر از ذوق و شوق که هرگز آنجا نبوده و شايد تصور مي کند مجله نيويورکر حرف اول و آخر را در ادبيات مي زند (که نمي زند) توضيح بدهم؟ يا به قول دوپنت و دوپنت «از اون هم بالاتر»، چطور اين را به دانشجويي که به خيال خودش آمده سر کلاس من نويسنده شود توضيح بدهم؟ آنقدر حرف است دوست عزيز که يک مقاله که هيچ، يک کتاب مي طلبد. -ادبيات امروز ايران را چطور مي بينيد. اصلاً دنبال مي کنيد؟ دنبال مي کنم و نظرهايي هم دارم. ولي خودم را هنوز قادر و مستحق به عرضه کردن آنها نمي بينم. -منظورم اين است که الان وضعيت را چطور مي بيني. آثاري را خوانده يي که در سطح معرفي به جهان باشد و بتواند قد علم کند يا نه؟ دير يا زود «بزرگان» تصميم خواهند گرفت که جايزه نوبل را به يک ايراني بدهند. حالا هر کس. قرعه کشي مي کنند شخصي را پيدا مي کنند، چرا که فکر مي کنند خب ديگر وقتش است. ديگران هم آن وقت به تکاپو مي افتند که به بقيه بفهمانند چرا اين خوش شانس مستحق نوبل است و اصلاً چرا يکي از بزرگ ترين نويسنده هاي تاريخ بشر است. استادان در دانشگاه هاي دنيا کتاب هايش را جزء ليست هاي درسي شان مي گذارند. کتاب هاي زيادي راجع به اين پديده ادبي نوشته خواهد شد... انتها ندارد. پس جهان چيست که ما برايش قد علم کنيم؟ بياييد و ببينيد از مولانا جلال الدين اين روزها آنجا چه چيز کاذبي ساخته اند و چه جور. اما از آن طرف هم؛ «به ياد دارم که هوا گرم بود و راه خاک آلود و غبار از شکاف هاي کف اتوبوس بالا مي زد و پيش پاي من زنبيل خوراک جا بر پاهاي او تنگ کرده بود و من آن را آهسته کنار مي سراندم تا جا بر پاهاي او تنگ تر شود.» (ابراهيم گلستان، 1346) متني از بيش از 40 سال پيش. بحران هميشه هست، روزهاي درخشان هم همين طور. -شما ادبيات خلاقه تدريس مي کنيد. چه لزومي براي تدريس اين رشته وجود دارد. تا آنجايي که من در امريکا تجربه کرده ام، لزوم زيادي براي تدريسش نيست. شغلي است براي نويسنده ها که بتوانند اجاره خانه آخر ماه شان را بدهند. -توضيحاتي درباره سيلابس درسي اين رشته و تاريخچه آن به ما مي دهيد؟ سيلابس من با اغلب همکارانم کمي فرق دارد. اصلاً سيلابس ندارم. فقط اول ترم يک سيلابس تهيه مي کنم که دانشگاه راضي باشد. متوجه شدم نه من حوصله دارم که «شاهکارهاي ادبي» را درس بدهم نه دانشجويانم حوصله دارند اين شاهکارها را بالا پايين کنند. معمولاً در پنج دقيقه اول هر کلاس تصميم مي گيرم براي آن روز چه کار کنم. يعني نبض کلاس را در لحظه مي گيرم و با آن جلو مي روم و با متن خود شاگردها بيشتر سر و کار دارم. البته اين شيوه را براي هر کسي توصيه نمي کنم. معمولاً مدرسان نياز دارند بادقت و حساب شده بروند جلو و خيلي از دانشجو ها هم نياز به يک مرشد دارند. احتمالاً راه درست و غلط وجود ندارد. بايد دانشجو مسير خودش را پيدا کند و ببيند با کدام استاد جوش مي خورد. -تا امروز نويسنده موفقي از اين رشته بيرون آمده است؟ بله. اما حقيقت اين است که اين روزها مي روي چنين رشته يي بخواني که شايد يکي از استادها کمکت کند agent پيدا کني که شايد آن شخص برايت اديتور پيدا کند که کتابت شايد (يک شايد بزرگ) چاپ شود. براي بعضي مدرسه هاي گران از بانک پول هنگفتي قرض مي گيري و سالي 40 هزار دلار يا بيشتر مي دهي به اين اميد که نويسنده شوي. کار 99 درصد اين اشخاص هرگز به چاپ واقعي هم نمي رسد. از آن يک درصد باقيمانده شايد يک در ده شان خود را کمي موفق مي دانند. از آن جماعت هم يک در هزارشان شايد به شبه شهرتي براي چهار دقيقه در Amazon.com يا چهار ثانيه در کانال سي ان ان برسند. بهترين و بااستعدادترين دانشجويي که من در شش سال درس دادن اين رشته داشتم الان در ايالت نيويورک راننده کاميون است و آخر هفته ها به شکار آهو و گوزن مي رود. تصور نمي کنم نويسنده يي به خوبي او حالا حالاها زير دستم بيايد. -پس به نظر شما نيازي به تدريس اين رشته در دانشگاه هاي ايران وجود ندارد؟ باز هم درباره ايران هيچ قضاوتي ندارم، چون واقعاً آشنايي کافي ندارم. ولي مي توانم بگويم بالاخره کم کم چند نفر دور هم جمع مي شوند و بحث ادبي مي کنند. بعد متوجه مي شوند عقل شان را کاملاً از دست نداده اند، بلکه 10 نفر ديگر هم آدم کم عقل مثل خودشان هست که ترجيح مي دهند بيايند اينجا درباره نثر و کاراکترپردازي حرف بزنند تا اينکه زمين متري چند است در سعادت آباد؟ خب، چند تا کتاب رد و بدل مي شود، چند تا ايده. شايد پيدا کردن يک دوست خوب و واقعي. بعدش هم حتي بيشتر از نوشتن، خواندن را ياد مي گيري، چرا که بايد راجع به کار آن کسي که کنارت نشسته نظر بدهي. از خودت بيرون مي کشي و اشکال کارهاي ديگران را بهتر مي بيني. بلکه کم کم اشکال هاي کار خودت را هم شايد واضح تر ببيني. دقت در خواندن يواش يواش به نوشتن ات کمک مي کند و توهماتت را از بين مي برد. ياد مي گيري بي راهه نروي و خلاصه از اين چيزها. اين البته حالت ايده آل وضعيت نشست هاي ادبي در ايران است، ولي دور از تصور نيست. حالا چرا آدم بيايد در يک کلاس بنشيند و ادبيات را رعايت کند؟ البته براي من اين کار به اندازه موتورسواري دلپذير نيست، ولي قابل قبول است - از آن هم بالاتر، خيلي قابل قبول است، به قول باز هم آن دو فيلسوف بزرگ دوپونت و دوپونت. -سالار ببخشيد که خسته ات کردم. اميدوارم يک روز مردم فارسي زبان ما بتوانند کارهاي تو را بخوانند و شايد لذت ببرند.

تحشیه ای بر نگاه  به ظل لله براهنی

بازنشر از دومین شماره سایت دستور

آرش اله‌وردی

چیزی‌نزدیک‌به‌دوسال‌پیش‌بود‌که قرارشد‌باچندی‌ازدوستانم‌در‌مطرود پرونده‌ای‌برای‌ظل‌الله‌ براهنی درآوریم.من درآن پرونده یادداشتی نوشتم به عنوان" تجاوز‌کتاب‌کثیف"و سعی کردم به‌گونه‌ای به‌این‌شاهکار‌بپردازم.این‌کتاب‌جدا‌از تمام اثراتی‌که برمن گذاشت‌به‌من یادداد‌که‌ فقط با نگاه هرمنوتیک‌و تاویل‌نمی شود به سراغ یک متن رفت.درآن یادداشت‌ از‌قول‌ماشری‌اشاره‌ای‌کردم‌به تناقض‌های بين امر بيان‌شده و امر نشان‌داده‌شده در متن واینکه در هر متنی يك شكاف يا فاصله‌گذاری درونی بين آن‌چه متن می‌خواهد بگويد و آن‌چه متن عملا می‌گويد،وجوددارد. دقیقا‌این‌شکاف‌‌وبررسی‌آن‌است‌که‌کاريک‌منتقد‌هنری راازنظر‌هرمنوتیک‌تشکیل‌می‌دهد.اما‌یک‌منتقدتیزبین‌به‌راحتی‌می‌تواند‌ متوجه‌شود‌که‌در‌ظل‌الله این‌شکاف‌وجود‌ندارد‌بلکه‌تماماًباشکاف‌طرف است،بهتراست‌بگوییم‌ظل‌الله‌اثری‌است‌در‌شکاف.یا همان‌طور که دریدا درمورد آرتو میگوید:تئاترآرتو اشاره‌ای به زندگی ‌یا بازنمود زندگی نیست بلکه خود زندگی است.

 پس حالا باید چه کار کرد ؟

به‌نظر می‌رسد باید گفت که متن حادبیانگر‌ ظل‌الله‌هرچیزی‌را ‌که‌می‌خواسته‌بگوید‌گفته‌است و‌دیگر‌به‌هیچ‌وجه‌نیازی‌به‌تاویل‌منتقدان‌وخوانشگران‌جنتلمن‌‌احساس‌ نمی‌شود.

منتقددیگر‌باشکافی درمیان‌اثر روبرونیست‌که بخواهد‌خودش‌رابا‌آن ارضاء نماید.اینجاست که باید به‌قول سونتاک گفت:"تاویل مرده است" وبه جای این‌واِِِژه فاخر از ترکیب «حساسیت نوین» بهره گرفت.حساسیت نوینی که سونتاگ ازآن نام می برد همان " ادامه‌روانی‌متن"است که در مقاله موردذکرازآن نام‌برده‌ام. من در برخورد با «ظل الله» باید لخت می شدم و همه ابزارهایم را کنار می گذاشتم.پس از بارها خواندن کتاب به هیچ وجه نتوانستم‌خوانشی روی کتاب انجام دهم.من با کتاب یکی شده بودم  به گونه ای که او زهر یا نطفه‌اش را درون وجود حسانی من ریخته بود.فهمیدم این کتاب فهمیدنی نیست لمس کردنی‌ست یعنی باید آن را حس کرد و بعد از گوش‌دادن دچار لب‌خوانی مداوم آن شد ،دچار تمام اشیاء و آدمها و مکان‌های آن.شعر به جای اینکه فقط نوشته شود گفته ‌می‌شود.    ظل‌الله انتزاع کلمه را از بین می‌برد و آن را به مثابه حروف برزبان نجوا و فریاد می‌کند،ظل الله حاد‌بیانگرایی عمیقی‌ست از واقعیت با تمام ابعادش در یک مکان و یک لحظه ،به شکلی که مخاطب یا منتقد همراه بالاآوردن کلمه‌ها بالا می‌آورد و به واقعیت شک می‌کند و آن را زیر سوال‌می‌برد. اینجاست که من به عنوان منتقد از خودم می‌پرسم که آیا من یک منتقدم؟ قطعا‌جواب این سوال منفی‌ست.باید اعتراف کنم که به‌شخصه به‌هیچ‌وجه نتوانستم در مقابل این کتاب جنتلمنانه بنویسم.تنها کاری که کردم نشستم و شعر نوشتم و ریختم دور . بعد دیدم بهترین کار این است که بروم توی شلوغی شهر و با خودم حرف بزنم و آخر سر هم همان‌که‌خواندید و می‌خوانید.ظل‌الله به‌شدت بعد از خوانده‌شدنش در روان‌ِمن ادامه داشت و دارد. چرا دوباره نباید بنویسم که: « كتاب منتقد را پس مي‌زند،منتقدی كه برای پژوهش و بررسی سراغ اين كتاب می‌رود دچار بيماری      می‌شود،دچار تصوير زندان و كلمات براهنی و ناخوداگاه عينی و     فوق‌العاده او می‌گردد.منتقد آگاهی و قدرت فرهنگی خود را دم در   می‌گذارد و وارد كتاب می‌شود .تسليم نه به معنای توتاليتاريسمی آن،تسليم به معنای شهوانی كلمه،تسليم به مثابه ميل به ادامه ،ميل به فزون خواهی،ميل به شعری كه ادامه پيدا كند و مرا ذوب نمايد اما تمام می شود.ميل به نابودی خود در مقام خواننده.

«وقتي كه

 مامور گردن‌كلفتی بر گردن‌آدم سوار

شده

 و شلوار‌زندان تا زانو‌هايش پايين

كشيده شده

وقتی كه

 دو امير تجاوز كون آدم را به يكديگر تعارف

 می‌كنند

آدم

به ياد مورچه‌های بلندی نمی‌‌افتد كه

يك پايشان شكسته پای ديگرشان

يارای كشيدن مورچه را

ندارد

و....آدم اصلا به ياد هيچ‌چيز

نمی‌افتدبلكه

می‌بيند حيوانی درشت‌تر از خودش

در اعماق استخوانهايش فرو می‌رود

و طلسم تحقير بر سوراخ خونين مقعدش كوبيده

می‌شود

انگار

با ميخی در ماتحتش حكمِ

مرده يا زنده‌اش را خواهانيم ،می‌كوبند

و بعد آدم در مغزش،خطاب به مادرش

می‌گويد

چرا

مرا همانطور كه بيرون‌دادی بالا نمی‌كشی چرا؟»

«شعر تجاوز» – ص108-109»

ظل‌الله همه چیز را گفته است ،از من هیچ توقعی نمی‌رود جز اینکه گوش‌بدهم،ببینم،لمس کنم،بو‌کنم،بچشم و نفس‌بکشم  بر خراشی بر جدی ترین لحظات عالم ، لحظه‌های مداوم خشونت.

دومین شماره‌ی مجله‌ی ادبی ـ انتقادی دستور منتشر شد.
در این شماره، در قالب پرونده‌هایی به شعرهای آتفه چهارمحالیان و کتاب‌ «ظل‌الله؛ شعرهای زندان» نوشته‌ی رضا براهنی پرداخته شده است. پرونده‌ی ترجمه هم به شعر زبان آمریکا اختصاص یافته است. سرمقاله‌ی این شماره را حسین ایمانیان، عضو شورای سردبیری دستور نوشته است. ایمانیان در بخشی از این سرمقاله به شرایط فرهنگی موجود در کشور اشاره می‌کند که انتشار هر نوع مجله‌ی ادبی در خور تامل را به بن‌بست می‌کشاند؛ شرایطی که به دستور نیز تحمیل شد و عملن انتشار دومین شماره‌ی آن را در موعد مقرر (25 آبان) ناممکن کرد.
فهرست مطالب دومین شماره‌ی دستور از این قرار است:

سرمقاله

متن یک نامه/ رضا براهنی

پرونده‌ی شعر آتفه چهارمحالیان:
ـ هفت شعر از آتفه چهارمحالیان
ـ برعلیه آوانگاردیسم/آرش اله‌وردی
ـ بغلم کن رخوت/آرش اله‌وردی
ـ مقدمه‌ای بر شعر آتفه چهارمحالیان/حسین ایمانیان
ـ چرا من چنین می‌نویسم؟/آتفه چهارمحالیان
ـ ده‌گانه‌ای بر شعر آتفه چهارمحالیان/علی قنبری

پرونده‌ی ویژه: کتاب «ظل‌الله؛ شعرهای زندان»، نوشته‌ی رضا براهنی
ـ چند شعر از کتاب «ظل‌الله»:
حماسه‌ی معکوس
شاعر
زندگی خصوصی ف.م
بریانی
جواب به بازجویی
مردم زندان
شعری که ادامه دارد
ـ  در ستایش «مردم» شعر/ درباره‌ی ظل‌الله براهنی/امیراحمدی آریان
ـ خراشی بر چهره‌ی جدی‌ترین لحظات عالم یا من، پس از ظل‌الله/آرش اله‌وردی
ـ شعر: تـجاوز به تن تاریخ/سه نقد بر کتاب ظل‌الله/حسین ایمانیان
ـ متن دو نامه/رضا براهنی
ـ مانیفست حادبیان‌گرایی/علی سطوتی قلعه
ـ زبان بحران و ادبیات رهایی/امید شمس
ـ براهنی؛ ظل‌الله ادبیات فارسی/رضا عامری

پرونده‌ی ترجمه: شعر زبان
ـ مقدمه‌ای بر پرونده‌ی شعر زبان/امید شمس
ـ مقالات:
شعر معاصر و جریان‌های دیگر/درآمدی بر شعر معاصر/جروم مک‌گام/ترجمه‌ی مهدی عباسی
سیاست متنی و شاعران زبان/جورج هارتلی/ترجمه‌ی سارا نازک‌دست
ـ به جای مانیفست:
جملات در فضا/از کتاب «جمله‌ی جدید» ران سیلیمن/جورج هارتلی/ترجمه‌ی رضا جاوید تهرانی
«از مهارت جذب»/چارلز برنستین/ترجمه‌ی امید شمس
بی‌نهان‌گاه/چارلز برنستین/ترجمه‌ی امید شمس
ـ نمونه‌های نثر:
درباره‌ی کتاب «به حاشیه‌رانی شعر» از باب پرلمن/ران سیلیمن/ترجمه‌ی سمانه مرادیانی
مقدمه‌ی کتاب «زبان جستار»/لین هجینیان/ترجمه‌ی پارسا نوریان
ـ گفت‌و‌گوی مارجوری پرلاف با چارلز برنستین/ترجمه‌ی سوده نگین‌تاج
ـ ریشه‌های شعر زبان/ترجمه‌ی امید شمس
گرترود استاین
لوییز زوکافسکی
ـ نمونه‌های شعر/ترجمه‌ی امید شمس
ری آرمنتراوت
چارلز برنستین
دیوید برومیج
باب پرلمن
نیک پیومبینو
آلن دیویس
کیت رابینسن
کلارک کولیج
ران سیلیمن
استیو مک کافری
هانا واینر
لین هجینیان
کارلا هریمن
ـ متن اصلی شعرها

دومین شماره‌ی مجله‌ی ادبی ـ انتقادی دستور را می‌توانید از این‌جا دریافت کنید. شماره‌ی سوم این مجله قرار است بیست و پنج اسفند منتشر شود که در آن در قالب پرونده‌هایی به مجموعه‌ی شعر «در جست‌و‌جوی آن لغت تنها» نوشته‌ی یداله رویایی، قصه‌های ابوتراب خسروی و کتاب «سنگی بر گوریب نوشته‌ی جلال آل‌احمد پرداخته خواهد شد. بخش دوم پرونده‌ی ترجمه ویژه‌ی شعر زبان آمریکا را نیز در آن شماره می‌خوانید.

1-فیلم کوئیلز یا قلم های پر ، ماجرای زندگی مارکی دوساد در اواخر عمرش در تیمارستان شارنتون با کارگردانی فیلیپ کافمن است.دراین فیلم ما با دختر باکره و خدمتکاری روبرو می شویم که دست نوشته های ساد را به صورت پنهانی به ناشر ساد رسانده و بلاخره باعث می شود که ساد رمان های شهوت انگیز و ضد مذهبی خود را به انتشار رسانده و تمام فرانسه را تحت تاثیر خود قرار دهد.این در حالی ست که مدیریت تیمارستان به عهده یک پدر روحانی و اصلاح طلب است.مشهوریت رمان ساد به اندازه ای درفرانسه بالا می گیرد که ناپلئون نیز احساس خطر کرده ودستور می دهد که فورا ماجرا باید فیصله یابد.پیرو همین فرمان ، ناپلئون پزشکی را که به روحیات خودش نزدیک بود به شارنتون می فرستد تا اوضاع را در دست خود بگیرد.دکتری که شیوه درمانش جزبا ابزار شکنجه و امثالهم نیست.دکتر تمام امکاناتی را که پدر روحانی به ساد داده بود می گیرد ،قلم ها،لباس ها،کاغذ ها و تمام اسباب اثاثیه اتاقش را و هربار ساد به گونه ای شروع به نوشتن می کند، نمایش راه می اندازد و همه دیوانگان را تهییج می کند تااز سرکوب شدن امیالشان دوری کنند و ...دکتر برای بار آخر پدر را به شیوه های مدیریتی مجبور می کند که ساد را در سیاهچال انداخته وزبانش را نیز قیچی کند.در این بین طی پروسه نوشتن یک داستان از ساد، کافمن ما را با شیوه شفاهی روایت پردازی روبرو می کند.

ساد پس از اینکه هیچ وسیله ای برای نوشتن نداشت تصمیم گرفت که داستانش را به وسیله سوراخ کردن دیوار و خواندن برای دیوانه بغلی انتقال داده و دیوانه ها نیز با سوراخ کردن دیوارهای اتاق خود داستان را برای هم تعریف کنند . یکی ازدیوانه ها که از اول فیلم در حسرت سکس با مادلین می سوخت و اتفاقا همسایه دیوار به دیوار مادلین بود باید داستان را برای مادلین تعریف می کرد تا او بنویسد.داستانی که قرار بود شهوت انگیزترین داستانی باشد که تا امروز کسی نوشته و خوانده است.در لحظات انتقال نقاط اوج داستان یکی از دیوانگان شهوتش را از طریق شمع و آتش زدن ملافه ها خالی کرد تا اینکه تیمارستان آرام آرام شروع به سوختن کرد. در همین حین دیوانه ای که همسایه دیوار به دیوار مادلین بود و در هنگام نقل داستان مدام درحال کندن دیوار بود توانست به اتاق مادلین وارد شود و به او تجاوز کند.تجاوزی که به مرگ مادلین منتهی شد.مرگ یک باکره برای میل و ارضای میل همگانی یا ارضای اثر .پدر علیرغم تمام تناقضات درونی خود زبان ساد را می برد که دیگر هیچ کنشی را از او نبیند چون هرکنشی از ساد یک قلم و یک نوشتار است و هر نوشتار یک آکسیون.ساد با مدفوع خود ادامه داستان را بر دیوارهای سیاهچال نوشت . زمان احتضارش فرارسیده بود، پدر شروع به دعا خواند کرد ، صلیب کوچکی را جلوی صورتش گرفت اما ساد صلیب را قورت داد و مرد. پدر دیوانه شد و جای ساد را در اتاقش پر کرد ، دکتر نیز بیماران را به کار چاپ واداشته ورمان های ساد را تکثیر و به فروش می رساند .

2-نوشتار و کنش بوطیقایی و شاعرانه هایی که بعد از مرگ نداآقا علیان انجام شده است را نمی توان بی شباهت با روایت فیلم کافمن خواند. ماجرای نقل داستان به صورت شفاهی در فیلم کوئیلز دقیقا همان رخداد سیاسی ای ست که در روزهای اخیر شاهدش بودیم و قربانیان فراوانی نیز به جا گذاشت که یکی از آنها به دلیل رسانه ای شدن مورد توجه فراوانی قرار گرفت.این روزها کافی ست توی اینترنت عبارت« شعری برای ندا» را سرچ کنید...از شمس لنگرودی تا حافظ موسوی ، از ری را عباسی تا منصوره اشرافی و یک جین شاعران ناشناس و شناسا برای ندا نوشته اند.قصد ندارم نوشتن در مورد ندا و اوضاع سیاسی کشور را زیر سوال ببرم چون مسئله چیز دیگری است.بحث سر این است که این نوشتارها هریک به عنوان یک شعر سیاسی مطرح می گردند یا خیر؟

ساد و داستان گویی اش در شب آتش سوزی شارنتون را دقیقا می توان مرادف رخدادهای پس از انتخابات دانست و مرگ مادلین را مرگ ندا.مرگی برای به انجام رساندن یک داستان،داستانی که با بریدن زبان ساد و خواباندن رخداد، ظاهرا به پایان می رسد. در پایان این روایت و پس از رخداد ، دشمن و مخالف سرسخت ساد یا رخداد که همان دکتری بود که از طرف ناپلئون معرفی شده بود به دوست و یاور آثار ساد پس از ساد یا رخداد بدل می شود تا پول حاصل از فروش کتابهای ساد را به جیب بزند. نوشتن اغلب شعرهایی که برای ندا وجود دارد متاسفانه دقیقا مشابه همین روند روایی است که با بیشترین تخفیف می توان گفت رفتار این اشعار اغلب رفتاری صرفا دلسوزانه و اپورتونیستی است.رفتاری ست که پس از رخداد صورت می گیرد و ماهیت خود را وابسته به رخداد می داند.دقیقا مثل خدمتکاری که در دوران رخداد روایی ساد بارها مادلین را به عنوان عامل اصلی اغتشاش به دکتر و پدر معرفی کرده بود و بعد از تمام شدن رخداد و مرگ مادلین و ساد دستیار ناشر آن رمان ایجاد شده و دیگر آثار ساد می شود و...

شعری که برای ندا سروده می شود مثل اغلب کنش های روشنفکری جامعه کنشی پس از رخداد است کنشی بورژوایی و حتی کلبی مسلکانه که تن به اکت نوشتاری نداده و نخواهند داد.البته تعمیم این نظریه به همین راحتی نیست نباید با یک حکم کلی سر همه رابرید.اما نباید فراموش کرد که جریان روشنفکری و ادبی ما به خصوص در حوزه شعر در سالهای اخیر به تنها چیزی که می اندیشد رسمیت است و نیل به رسمیت و قبول عام و خاص میل فجیعی ست که گریبانگیر او شده است.این میل باعث می شود که این جریان همیشه پس از رخداد به وجود بیاید چون کنش محافظه کارانه آنها هراس دارد که مورد قبول مخاطب قرار نگیرد و مطرود جامعه شود. پس به هیچ وجه نمی توان این نمونه اشعار را اشعاری سیاسی خواند چون که دقیقا حاصل هوشی سیاستمدارانه اند .این هوش فجیع با اینکه مدام در ظاهر از رسمیت می گریزد و خود رانسلی قربانی می خواند دقیقاً فقط به رسمیت می اندیشد و برای نیل به آن دست به دامن رخدادها شده وشعر می گوید ، در جاییکه جای شاعر نیست ،جای شعر است نه جایی برای گفتن شعر.منظور از اکت نوشتار این نیست که صرفاً جزوی از رخداد شویم بلکه منظور این است که نوشتار فقط نوشتار باشد فقط خود خود خودش نه شاعرش ، خودی که در کرونوس زمانی این جامعه، این زیست –محیط ملول سالهای سال راه رفته و حرف زده و له شده ، خودی که باد کرده و ناگهان از کرونوس به کایروسی عظیم اگرچه ناکام بدل شده است .اکت نوشتار خود ماجراست ،روایت است ،ذات اصیل روایت که چیزی نیست جز وسط،وسط ماجرا شروع می شود و تا دم دمای پایان ادامه پیدا کرده و همانجا به پایان می رسد، اکت نوشتار اجرای نمایش باغ شکرپاره اثر قطب الدین صادقی ست ،اکت نوشتار این است وچیزی بیشتر از آن از او توقع نمی رود.پایان این مطلب را باید به این شکل به انجام برسانم که اکت نوشتار به شدت کناره می گیرد از گفتار هایی که پس از نوشتار شکل می گیرند و مدام می خواهند بگویند بگویند بگویند که ما هم امضاء کرده ایم مردم!

و شروع می‌کنم به نوشتن...

باغ شکر پاره عنوان نمایشی از قطب الدین صادقی است که به نظر من اگر کمی پشت خود را از بار موزیکال و رقص روحوضی سبک تر می کرد یکی از تاپ نمایش هایی می شد که توی این سالها در تالار اصلی دیده ام. کاری که می توان آن را یک آکسیون روز در سبک روحوضی و موزیکال خواند .

اولی شاعر

و دومی شاعر

و شما هردو را کشته اید

اول خسروگلسرخی را

دوم خسرو گلسرخی را...

آدم فکر می کند عوض شده است، یا نه مثل وقتهایی که کابوس می بیند و بعد در اوج تنهایی پا به فرار می گذارد ولی نمی تواند در برود شده ام.شده ام مثل اینکه چهره ام را عوض کرده اند و برده اند و مرا کرده اند.فکر می کنم نارو خورده ام فکر می کنم از اول نبایدبه چیزی اعتماد می کردم همه چیز حتی وانموده ی خودش هم نیست.چقدر راحت می توان همه چیز را پاک کرد بعد کسی بیاید و مشت و لگد هم نزند شاید هم بزند و فقط از یک درخت، برعکس، آویزم کند روزها ، و جلوی چشمهام جسدعزیزی را که روز به روز آب می رود له می شود بو می گیرد و خورده می شود را بگذارد و برود و بعد که به مرور برمیگردانندم روی سرزمین ، دیگر هیچ کسی اینجا نیست هیچ کسی مرا             نمی شناسد درحالیکه من همه ی آنها را  می شناسم و با آنها بزرگ شده ام.آدم فکر می کند که خودش هم عوض شده است پس.

این که ادامه ای ندارد. دارد؟

                                          آنتی کاپیتالیسم

موسیقی از فیلم عقب می افتد.ریتم فیلم انقدر تند هست که واقعا تا آخرش هیچ نیازی به موسیقی احساس نمی شود و آخرش هم ...،نمی دانم چطور فرهادی با این اتفاق مواجه شده  که تو ی سی دی هاش آهنگ      Song for eli را پیدا کرده و...

فیلم و متن فیلم به شدت پر از خوانش و سفید خوانیست.باید بارها قبل و بعد فیلم راحدس بزنید .البته بیشتر باید هر بیننده قبل فیلم راحدس بزند.من که خیلی فضولی کردم تا از ته و توی  زندگیشان سر در بیاورم مثلا  یک رابطه عاشقانه بین احمد و سپیده مربوط به سال های پیش پیدا کردم و....

به هرحال به هیچ وجه نبایداین فیلم را ندید چون به نظر من یکی از بهترین فیلم های تاریخ سینمای ایران به شمار می رود.شایدهم یواش یواش توی گوش هم زمزمه کنیم که "درباره الی" اولین و برترین فیلم ...